Dieta wysokotłuszczowa

Dieta Kwaśniewskiego (optymalna) – jadłospis, proporcje i efekty

Jajecznica na maśle ze śmietaną, szczypiorkiem i pomidorkami w żeliwnej patelni

W skrócie: dieta Kwaśniewskiego, czyli „dieta optymalna”, to bardzo tłusta dieta o niskiej zawartości węglowodanów. Jej podstawą jest proporcja białko : tłuszcz : węglowodany = 1 : 2,5–3,5 : 0,5 (w gramach), co oznacza ok. 80% energii z tłuszczu. Jada się 2–3 posiłki dziennie bez podjadania, a z jadłospisu wypadają pieczywo, ziemniaki, kasze, owoce i cukier. Dieta zwykle obniża masę ciała, ale w 1999 r. Komitet Terapii Wydziału Nauk Medycznych PAN uznał ją za „wybitnie szkodliwą dla zdrowia”, a badania pokazują u jej zwolenników podwyższony cholesterol LDL. Niżej proporcje, różnice względem keto, przykładowe śniadania, obiady i kolacje z policzonymi wartościami oraz ryzyka.

Na czym polega dieta Kwaśniewskiego

Model „żywienia optymalnego” zaproponował około 1970 roku dr Jan Kwaśniewski, lekarz z Ciechocinka. Zasada jest jedna: odwrócić typowe proporcje, w których większość energii pochodzi z węglowodanów. W diecie optymalnej głównym paliwem jest tłuszcz, przede wszystkim zwierzęcy.

Najważniejsze założenia według materiałów autora:

  • proporcja białka, tłuszczu i węglowodanów 1 : 2,5–3,5 : 0,5 – na każdy gram białka 2,5–3,5 g tłuszczu i ok. 0,5 g węglowodanów;
  • białko głównie zwierzęce i w niewielkiej ilości – Kwaśniewski podawał 30–50 g na dobę dla dorosłego, jeśli jest to białko o wysokiej wartości biologicznej (żółtka, podroby);
  • dietę zaczyna się od razu w pełnym zakresie, bez okresu przejściowego;
  • je się wtedy, gdy jest się głodnym, zwykle 2–3 razy dziennie, bez przekąsek między posiłkami;
  • dieta ma być stałym sposobem żywienia, a nie kuracją na kilka tygodni.

Proporcje w diecie Kwaśniewskiego – ile to procent energii

Proporcja 1 : 2,5–3,5 : 0,5 dotyczy gramów, nie kalorii. Po przeliczeniu (białko i węglowodany 4 kcal/g, tłuszcz 9 kcal/g) wychodzi:

Proporcja B : T : W (g)BiałkoTłuszczWęglowodany
1 : 2,5 : 0,5ok. 14% energiiok. 79% energiiok. 7% energii
1 : 3 : 0,5ok. 12% energiiok. 82% energiiok. 6% energii
1 : 3,5 : 0,5ok. 11% energiiok. 84% energiiok. 5% energii
Dla porównania: normy dla zdrowej osoby10–20%20–35%45–65%

W praktyce przy 50 g białka dziennie dieta zakłada 125–175 g tłuszczu i ok. 25 g węglowodanów.

Dieta Kwaśniewskiego a keto – czym się różnią

Obie diety są wysokotłuszczowe i niskowęglowodanowe, a przy dużym ograniczeniu węglowodanów obie mogą wprowadzać w ketozę. Różnią się jednak szczegółami.

CechaDieta Kwaśniewskiego (optymalna)Dieta ketogeniczna
Główna zasadastała proporcja B : T : W 1 : 2,5–3,5 : 0,5jak najmniej węglowodanów, żeby utrzymać ketozę
Węglowodanyok. 0,5 g na 1 g białka (zwykle 20–50 g/d)w wersji klasycznej nawet 10–15 g dziennie
Białkomało, 30–50 g/d według autoraw normie, ok. 1 g/kg masy ciała
Tłuszczgłównie zwierzęcy: masło, smalec, słonina, żółtka, podrobydowolny, w tym oliwa, orzechy, ryby
Liczba posiłków2–3, bez podjadaniabez stałej reguły
Zastosowanie medycznebrak uznanych wskazańm.in. lekooporna padaczka, pod nadzorem

Dane o keto za NCEZ („Dieta ketogeniczna w świetle badań naukowych”). Najbardziej praktyczna różnica: dieta Kwaśniewskiego wprost faworyzuje tłuszcze zwierzęce i podroby, podczas gdy dietę keto można ułożyć głównie na tłuszczach roślinnych i rybach. Podobne podejście ma też dieta Atkinsa.

Co jeść na diecie Kwaśniewskiego – produkty dozwolone i zakazane

Kwaśniewski uszeregował produkty według „wartości biologicznej”. W skrócie:

Produkty zalecaneProdukty „niejadalne” według autora
żółtka i całe jaja, wątróbka, nerki, gęste rosołycukier, słodycze, miód
tłuste mięso wieprzowe (boczek, karkówka), wołowina, cielęcina, gęś, kaczkaowoce i przetwory owocowe (dżemy, kompoty)
sery, najlepiej tłuste, gęsta śmietanapieczywo, ciastka, kluski, potrawy mączne
masło, smalec, słonina, łójryż i kasze
oliwa, orzechy, nasiona oleiste, majonezziemniaki i mąka ziemniaczana
tłuste ryby: łosoś, makrela, węgorz, tuńczykgroch i fasola
mleko do 0,5 l na dobęsłodzone napoje
warzywa w ograniczonej ilości–

Chudy twaróg, chude ryby i indyk są dopuszczalne, ale „zawsze z dużym dodatkiem tłuszczu”. Napoje – wyłącznie bez cukru.

Dieta Kwaśniewskiego – jadłospis: śniadanie, obiad, kolacja

Poniższe posiłki są ułożone tak, żeby zbliżyć się do proporcji autora. Wartości policzyliśmy na podstawie USDA FoodData Central; są orientacyjne. Zwróć uwagę, że nawet przy dużych ilościach masła i śmietany trudno przekroczyć 1 : 2,5 – to pokazuje, jak tłusta jest ta dieta w praktyce.

Śniadanie na diecie Kwaśniewskiego

Jajecznica na maśle ze śmietaną: 2 jajka, 20 g masła, 30 g śmietany 30%, pomidor (100 g).

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
39214 g35 g6 g1 : 2,4 : 0,4

Jajka z majonezem i warzywami: 2 jajka na twardo, 35 g majonezu, ogórek, sałata, rzodkiewki.

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
40814 g36 g7 g1 : 2,5 : 0,5

Omlet śmietanowy z serem i szpinakiem: 2 jajka, 60 g śmietany 30%, 15 g sera żółtego, 20 g masła, garść szpinaku.

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
52619 g48 g5 g1 : 2,5 : 0,2

Obiad na diecie Kwaśniewskiego

Udko z kurczaka na maśle z surówką w śmietanie: 120 g udka bez kości, 25 g masła, sałata, ogórek, marchew, 20 g oliwy, 40 g śmietany.

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
72526 g66 g10 g1 : 2,6 : 0,4

Łosoś na maśle z brokułem: 100 g łososia, 35 g masła, 150 g brokuła, 40 g śmietany do sosu.

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
62726 g54 g11 g1 : 2,1 : 0,4

Kotlet wołowy z serem i pieczarkami w śmietanie: 80 g mielonej wołowiny, 20 g sera żółtego, 100 g pieczarek, 50 g cebuli, 30 g masła, 40 g śmietany.

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
58626 g50 g10 g1 : 1,9 : 0,4
Smażony łosoś ze skórką, brokuł z masłem i dzbanuszek sosu śmietanowego na białym talerzu
Łosoś na maśle z brokułem i sosem śmietanowym – ok. 630 kcal i ponad 50 g tłuszczu w porcji.

Kolacja na diecie Kwaśniewskiego

Makrela wędzona z jajkiem i majonezem: 60 g makreli, 1 jajko, 30 g majonezu, pomidor.

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
42720 g37 g4 g1 : 1,8 : 0,2

Sałatka z fetą, oliwkami i jajkiem: 1 jajko, 40 g fety, 40 g oliwek, 20 g oliwy, sałata, pomidor.

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
42214 g38 g9 g1 : 2,8 : 0,7

Ser żółty z orzechami i warzywami: 30 g sera, 30 g orzechów włoskich, 10 g masła, ogórek, papryka.

kcalBiałkoTłuszczWęglowodanyProporcja B : T : W
41414 g36 g13 g1 : 2,7 : 1,0
Deska z wędzoną makrelą, jajkami z majonezem, serem żółtym, orzechami włoskimi, oliwkami, ogórkiem i papryką
Kolacja w stylu diety optymalnej: makrela wędzona, jajka z majonezem, ser i orzechy.

Przykładowy jadłospis diety Kwaśniewskiego na 3 dni

Dzień 1 (proporcja ok. 1 : 2,3 : 0,3)

PosiłekCo jeszkcalB (g)T (g)W (g)
Śniadaniejajecznica na maśle ze śmietaną i pomidorem39214356
Obiadudko z kurczaka na maśle, surówka w śmietanie725266610
Kolacjamakrela wędzona z jajkiem i majonezem42720374
Razem15446013720

Dzień 2 (proporcja ok. 1 : 2,4 : 0,5)

PosiłekCo jeszkcalB (g)T (g)W (g)
Śniadaniejajka z majonezem, ogórek, rzodkiewki40814367
Obiadłosoś na maśle z brokułem i sosem śmietanowym627265411
Kolacjasałatka z fetą, oliwkami i jajkiem42214389
Razem14575412827

Dzień 3 (proporcja ok. 1 : 2,3 : 0,5)

PosiłekCo jeszkcalB (g)T (g)W (g)
Śniadanieomlet śmietanowy z serem i szpinakiem52619485
Obiadkotlet wołowy z serem i pieczarkami w śmietanie586265010
Kolacjaser żółty z orzechami, ogórek, papryka414143613
Razem15275913428

Wszystkie trzy dni mają ok. 1450–1550 kcal i ok. 80% energii z tłuszczu. Kwaśniewski nie każe liczyć kalorii – zakłada, że tłusta dieta szybko syci i porcje same się zmniejszają. Na kolejne dni tygodnia możesz rotować te same zestawy, zmieniając źródło białka (jaja, ryba, drób, wołowina, ser).

Jak zacząć dietę Kwaśniewskiego

Autor zaleca start „od razu w pełnym zakresie”. Jeśli mimo ryzyk opisanych niżej rozważasz tę dietę, rozsądna kolejność jest inna:

  1. Zrób badania przed startem: lipidogram, glukozę na czczo, kwas moczowy, kreatyninę, próby wątrobowe. Bez punktu odniesienia nie ocenisz, co dieta zmienia.
  2. Skonsultuj leki z lekarzem. Przy cukrzycy leczonej insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika gwałtowne odcięcie węglowodanów grozi hipoglikemią.
  3. Ustal porcję białka i tłuszczu na podstawie proporcji i zważ produkty przez pierwsze dni.
  4. Pij dużo wody i nie wycinaj warzyw – to jedyne źródło błonnika i witaminy C w tym modelu.
  5. Powtórz badania po 2–3 miesiącach. Wzrost LDL to sygnał, żeby przerwać lub zmienić dietę.

Efekty diety Kwaśniewskiego

Masa ciała. Pierwsze kilogramy schodzą szybko. NCEZ wyjaśnia ten mechanizm przy diecie ketogenicznej: przy niskiej podaży węglowodanów zapasy glikogenu w wątrobie zużywają się w 3–4 dni, co daje szybki spadek wagi (częściowo wody) – i równie szybki powrót po ponownym włączeniu węglowodanów. Dalszy spadek wynika z tego, że tłusta dieta bez pieczywa i słodyczy często jest po prostu mniej kaloryczna.

Badania. Najczęściej cytowane badanie dotyczące diety optymalnej (Grieb i wsp., Nutrition Research 2008) objęło 31 zdrowych osób, które stosowały ją średnio przez ponad 4 lata. U większości uczestników stężenie cholesterolu całkowitego i LDL przekraczało górną granicę normy, podobnie jak ciał ketonowych i wolnych kwasów tłuszczowych. Jednocześnie triglicerydy były stosunkowo niskie, HDL wysoki, a glukoza i insulina w normie. Autorzy uznali, że dieta nie wywołała szkodliwych efektów metabolicznych, ale to małe badanie bez grupy kontrolnej, na ochotnikach z klubów „optymalnych”, więc nie przesądza o bezpieczeństwie.

Czy dieta Kwaśniewskiego jest skuteczna? Do odchudzania krótkoterminowo – zwykle tak. Jako dieta „na całe życie” i na choroby przewlekłe – nie ma na to dobrych dowodów, a stanowiska medyczne są krytyczne.

Wady i ryzyka diety Kwaśniewskiego

  • Tłuszcze nasycone i cholesterol. WHO zaleca, by tłuszcze nasycone dawały nie więcej niż 10% energii. Dieta oparta na maśle, smalcu, słoninie i tłustym mięsie przekracza ten poziom kilkukrotnie. W badaniu Grieba u większości osób LDL był powyżej normy.
  • Stanowisko PAN. Komitet Terapii Wydziału Nauk Medycznych PAN w oświadczeniu z 1999 r. uznał dietę optymalną za „wybitnie szkodliwą dla zdrowia” przy długotrwałym stosowaniu.
  • Mało błonnika, witaminy C, potasu i magnezu – bo z diety znikają owoce, pełne ziarna, strączki i ziemniaki.
  • Dużo podrobów – wątróbka zawiera bardzo dużo witaminy A; nie jest polecana w ciąży.
  • Trudność w utrzymaniu i ryzyko efektu jo-jo po powrocie do zwykłego jedzenia.

Przeciwwskazania

Diety Kwaśniewskiego nie stosuj bez konsultacji z lekarzem, a najlepiej wcale, jeśli masz:

  • hipercholesterolemię, chorobę niedokrwienną serca, przebyty zawał lub udar;
  • chorobę nerek lub wątroby, kamicę żółciową, zapalenie trzustki;
  • dnę moczanową;
  • cukrzycę leczoną insuliną lub lekami obniżającymi glukozę (ryzyko hipoglikemii);
  • ciążę, okres karmienia piersią;
  • zaburzenia odżywiania; dotyczy to też dzieci i młodzieży.

Jeśli chcesz ograniczyć węglowodany, rozważ łagodniejszą formę, np. dietę niskowęglowodanową z przewagą tłuszczów roślinnych. Przy podwyższonym cholesterolu lepiej sprawdzi się dieta na cholesterol.

Najczęściej zadawane pytania

Na czym polega dieta Kwaśniewskiego?

To dieta wysokotłuszczowa i niskowęglowodanowa, w której białko, tłuszcz i węglowodany je się w proporcji 1 : 2,5–3,5 : 0,5 (w gramach). Opiera się na tłuszczach zwierzęcych, jajach, mięsie i serach, a wyklucza pieczywo, ziemniaki, kasze, owoce i cukier.

Jakie są proporcje w diecie Kwaśniewskiego?

Na 1 g białka przypada 2,5–3,5 g tłuszczu i ok. 0,5 g węglowodanów. W przeliczeniu na energię to ok. 80% kalorii z tłuszczu, 11–14% z białka i 5–7% z węglowodanów.

Czym dieta Kwaśniewskiego różni się od keto?

Dieta Kwaśniewskiego trzyma się stałej proporcji składników i faworyzuje tłuszcze zwierzęce. Keto skupia się na utrzymaniu ketozy, często przy jeszcze mniejszej ilości węglowodanów, i można ją oprzeć na tłuszczach roślinnych.

Co zjeść na śniadanie na diecie Kwaśniewskiego?

Najczęściej jajka: jajecznicę na maśle ze śmietaną, jajka z majonezem albo omlet z serem. Takie śniadanie ma ok. 400–530 kcal i bardzo mało węglowodanów.

Czy dieta Kwaśniewskiego jest zdrowa?

Komitet Terapii PAN i eksperci Instytutu Żywności i Żywienia oceniali ją krytycznie jako stały sposób żywienia, głównie przez dużą ilość tłuszczów nasyconych i cholesterolu. Krótkoterminowo zwykle obniża masę ciała, ale wymaga kontroli lipidogramu.

Ile można schudnąć na diecie Kwaśniewskiego?

Na początku spadek bywa szybki, bo organizm traci glikogen i wodę. Dalsze tempo zależy od tego, ile kalorii faktycznie jesz – dieta nie działa „magicznie” niezależnie od bilansu energii.

Ważne: artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Dieta Kwaśniewskiego jest dietą skrajną. Przed jej rozpoczęciem wykonaj lipidogram i skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli chorujesz przewlekle lub przyjmujesz leki.

Źródła

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *